ดังนั้น แม้ระเบิดจะรายวัน อาคารโรงเรียนจะถูกวางเพลิงทำลาย ครูถูกทำร้ายเสียชีวิตไปร่วมครึ่งร้อยในช่วงสองปีที่ผ่านมานี้ บาดเจ็บอีก 40 กว่าคน นักเรียนนักศึกษาเสียชีวิต 6 คน บาดเจ็บอีก 20 กว่าคน

แต่ชุมชนในสามจังหวัดภาคใต้ ก็ยังพยายามเปิดโรงเรียนให้ได้เมื่อถึงเวลาเปิดเทอมทั่วประเทศ บอกถึงความพร้อมใจของชุมชน ที่สำคัญยิ่งแม้บางโรงเรียนที่เคยปิดไปจะยังเปิดไม่ได้ รวมทั้งที่เพิ่งเปิดมาได้สัปดาห์เดียว คือโรงเรียนบ้านกูจิงรือป๊ะ จ.นราธิวาส ก็ต้องปิดลงเพราะครูสองคนถูกจับถูกทำร้าย แล้วโรงเรียนทั้งจังหวัดก็ต้องถูกปิดชั่วคราว

โรงเรียนเปิดทำการได้สำเร็จในพื้นที่ไม่สงบเช่นในสามจังหวัดภาคใต้ จะช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยว ความรู้สึกไร้ที่พึ่ง ไร้ความหวัง หรือแม้กระทั่งความรู้สึกซึมเศร้าต่อสถานการณ์รอบตัวให้กับทุกๆ คน สามารถสร้างขวัญและกำลังใจความเป็นปกติได้ในระดับหนึ่งทีเดียว ไม่ว่าจะสำหรับบุคลากรทางการศึกษาโดยตรง นักเรียนและผู้ปกครอง ตลอดจนทหารตำรวจและประชาชนทั่วไป

ในท่ามกลางสถานการณ์ไม่สงบนี้ นอกจากการเรียนการสอนวิชาการตามหลักสูตร โรงเรียนยังจะเป็นที่ให้ความรู้ข่าวสารข้อมูลเกี่ยวกับการรักษาตน ช่วยกันสร้างเครือข่ายป้องกันและเป็นกำลังใจให้กันและกัน โดยเฉพาะช่วยสร้างความหวังให้กับชุมชนเพราะเด็กๆ ที่ไปโรงเรียนได้คือความหวังของพ่อแม่และสังคม

แม้หลายๆ แห่งยังขาดๆ เกินๆ กะพร่องกะแพร่ง บางโรงเรียนมีครูเพียงคนเดียวต่อนักเรียนทั้งโรงเรียน เช่นที่โรงเรียนบ้านไอบาตู จ.นราธิวาส มีครู 1 คนต่อนักเรียน 230 คน บางโรงเรียนนักเรียนหายไปเกินครึ่ง เช่นที่โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ยะลา จำนวนนักเรียนในโรงเรียนเหลือประมาณ 120 คน จากเดิม 300 คน เป็นต้น แต่หากยังเปิดโรงเรียนและให้โรงเรียนทำการได้ ก็ยังจะต้องช่วยกันและผนึกกำลังกันทุกทางให้โรงเรียนเปิดทำการได้

ข้อเรียกร้อง 4 ข้อของสมาพันธ์ครูจังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นข้อเรียกร้องที่ทางการจะต้องตอบสนอง คนทั้งประเทศก็ควรมีส่วนช่วยเป็นหูเป็นตาเป็นมือเป็นไม้ให้ ได้แก่ 1.ครูอัตราจ้างจะต้องดำเนินต่อไป เพราะจำเป็นมากในสถานการณ์ขณะนี้ 2.เบี้ยเสี่ยงภัยครู ที่ยังมีปัญหาคาราคาซังได้ไม่เต็มเม็ดเต็มหน่วย เป็นสิ่งสำคัญสำหรับขวัญและกำลังใจ 3.ความปลอดภัยและมาตรการคุ้มครองครู ไม่ใช่จัดวันเดียวแล้วก็เลิกไป และ 4.ปรับปรุงเพิ่มสวัสดิภาพความเป็นอยู่ของข้าราชการครูในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้

ประธานสมาพันธ์ครูจังหวัดปัตตานี ยังเสนอให้จัดจ้างโครงการครูอัตราจ้างถาวรในพื้นที่ และให้ใช้การพิจารณาคัดเลือกครูอัตราจ้างในพื้นที่ได้รับการบรรจุเป็นลูกจ้างประจำทดแทนในพื้นที่ซึ่งขาดแคลนข้าราชการครูอีกด้วย

แต่อย่างไรก็ดี ผู้บริหารการศึกษาจะหวังพึ่งครูที่จะได้มาจากการจ้างอย่างเดียวหรือ?

ยังไม่ทันไร งบประมาณ 70 กว่าล้านที่กระทรวงศึกษาฯ ตั้งไว้เพื่อสถานการณ์เฉพาะหน้าระหว่างเปิดเทอมนี้ ทางสมาพันธ์ครูฯ พบว่า เมื่อนำเฉลี่ยจ่ายภายในเวลา 3 เดือนเงินก็จะหมด หลังจากนั้น โรงเรียนและชุมชนจะทำอย่างไรต่อไป อีกทั้งปัญหาความไม่ปลอดภัยของครูซึ่งยากจะแก้ในทันทีทันควัน

ในสถานการณ์สู้รบ มีเหตุการณ์ความไม่สงบหลายแห่งในโลก เช่นที่ พม่า รวันดา ศรีลังกา ฯ ครูผู้ยืนหยัดสอนหนังสืออาจได้มาจากการจัดตั้งคนในชุมชนนั้นเอง โดยอาจอยู่ในราชการฝ่ายอื่น ไม่เฉพาะแต่จากราชการทหาร โดยจะต้องมีความสามารถและมีวุฒิการศึกษา มีประสบการณ์พอที่จะมาทำหน้าที่ครูรักษาการไปก่อน ก็น่าจะดีกว่าไม่มีครูเลย หรือมีครูเพียงคนเดียวต่อนักเรียนทั้งโรงเรียน

ฝ่ายชุมชนเอง อันได้แก่ คนในพื้นที่ เช่นข้าราชการเกษียณบำนาญ พ่อแม่ผู้ปกครองผู้มีความรู้ความสามารถ ก็เป็นทรัพยากรครูอีกแหล่งหนึ่งที่รออยู่ เพียงแต่ต้องมีการบริหารจัดการคัดเลือกจัดตั้งให้มาทำหน้าที่ครูรักษาการ

เมื่อเร็วๆ นี้ ที่ได้มีการระดมครูบาอาจารย์จากส่วนกลางผู้ยินดีไปช่วยติวนักศึกษาภาคใต้สำหรับสอบเอนทรานซ์ ปรากฏว่ามีการสนองตอบดีมากจากนักศึกษาภาคใต้ หากมีการจัดให้ครูอาจารย์จากส่วนกลางหรือจากส่วนอื่นๆ ของประเทศเดินสายไปช่วยติวช่วยสอน 'ทดแทน' การไม่ได้เรียนเต็มเม็ดเต็มหน่วย หรือไม่ได้เรียนเลยของนักเรียนในบางโรงเรียนเป็นครั้งคราวตลอดระยะเวลาที่เหตุการณ์ยังไม่สงบ ก็คงจะช่วยรับประกันความหวังและคุณภาพการเรียนรู้ของเด็กๆ ได้อีกวิธีหนึ่ง

ขอสนับสนุนความพยายามของทุกฝ่ายที่จะให้โรงเรียนในสามจังหวัดภาคใต้ สามารถเปิดได้เหมือนโรงเรียนทั่วประเทศเมื่อถึงเวลาเปิดเทอม แล้วค่อยๆ แก้ปัญหาไป ย่อมดีกว่าปิดโรงเรียน