ข่าวต่างประเทศ (1)/สุดา มั่งมีดี

ภัยที่มนุษย์ต้องสยบให้ธรรมชาติ

แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่มีความแรงเกิน 8 ริกเตอร์ เคยเกิดขึ้นในแถบเทือกเขาหิมาลัยช่วงปี 2346, 2376, 2440, 2448, 2477 และ 2493 แต่ในช่วงครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา ภูมิภาคนี้ค่อนข้างสงบ ไม่มีแผ่นดินไหวรุนแรงมากนัก สภาพการณ์ดังกล่าวทำให้วารสารไซแอนซ์เตือนว่า หลักฐานหลายอย่างบ่งว่าแผ่นดินไหวครั้งรุนแรง กำลังรอที่จะเกิดขึ้นในพื้นที่แถบภูเขาหิมาลัย

สำหรับธรณีพิโรธครั้งล่าสุด ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่แถบเทือกเขาในแคว้นแคชเมียร์ของปากีสถานนั้น สร้างความเสียหายมากมายทั้งในแง่ชีวิตและทรัพย์สิน สืบเนื่องจากเป็นการไหวในระดับตื้น คือลึกลงไปจากพื้นดินเพียง 10 กิโลเมตร ทำให้อาคารบ้านเรือนพังทลาย หลายหมู่บ้านพังราบ ฝังผู้คนไว้ใต้ซาก มีการคาดหมายว่ายอดผู้เสียชีวิตอาจสูงถึง 40,000 คน

ฮาร์ลีย์ เบนซ์ นักธรณีวิทยาแห่งศูนย์ข้อมูลแผ่นดินไหวในรัฐโคโลราโดของสหรัฐ กล่าวว่า แผ่นดินไหวในระดับตื้นมีอันตรายมาก เพราะเกิดขึ้นใกล้กับสิ่งปลูกสร้าง เว้นแต่จะเกิดในพื้นที่ห่างไกล อย่างแผ่นดินไหว 7.5 ริกเตอร์ในเปรูเมื่อเดือนที่แล้ว ซึ่งเกิดขึ้น 13 กิโลเมตรใต้พื้นผิวโลก และอยู่ในพื้นที่ห่างไกล ทำให้มีผู้เสียชีวิตไม่มากนัก

การปะทะกันของแผ่นเปลือกโลกอินเดียกับเปลือกโลกยูเรเซียนในแผ่นดินไหวครั้งล่าสุด ก่อให้เกิดการสั่นสะเทือนเป็นแนวยาวถึง 2,000 กิโลเมตร และเป็นการปะทะกันของแผ่นเปลือกโลก แบบเดียวกับที่เคยก่อให้เกิดภูเขาหิมาลัยเมื่อหลายล้านปีที่แล้ว

นอกจากนั้น อนุทวีปอินเดียยังขยับตัวขึ้นไปทางเหนือปีละประมาณ 1.6 นิ้ว นำไปสู่การก่อตัวของภูเขาใหญ่น้อยตามแถบภูเขาหิมาลัย คาราโครัม ปามีร์ และฮินดูกูช ผลจากการยกตัวของเปลือกโลก

การวิจัยเมื่อ 4 ปีที่แล้วของนักวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยโคโลราโด พบว่า ประชากร 50 ล้านคนเสี่ยงที่จะเผชิญแผ่นดินไหวแถบเทือกเขาหิมาลัย ไม่ว่าจะเป็นบังกลาเทศ ภูฐาน อินเดีย เนปาล หรือปากีสถาน

นอกจากพื้นที่เสี่ยงภัยในเอเชียใต้แล้ว สหรัฐเองก็มีจุดเสี่ยงภัยแผ่นดินไหวเช่นกัน ผู้เชี่ยวชาญแผ่นดินไหวแห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ได้จัดทำแบบจำลองทางคอมพิวเตอร์และพบว่าพื้นที่แถบซานนครฟรานซิสโก มีโอกาส 25% ที่จะเจอแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ภายในปี 2568 หรืออีก 20 ปีข้างหน้า และมีโอกาส 50% ที่จะเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ใน 45 ปีข้างหน้า และ 75% ที่จะเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ใน 80 ปีหน้า

แบบจำลองนี้ยึดมาจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในซานฟรานซิสโกเมื่อปี 2449 ซึ่งทำให้เกิดไฟไหม้ตามมา และทำลายเมืองราบเป็นหน้ากลอง ทั้งนี้ แผ่นดินไหวในสหรัฐเกิดจากรอยเลื่อนแซนแอนเดรียส ที่พาดผ่านแผ่นเปลือกโลกแปซิฟิกและอเมริกาเหนือซึ่งบดเข้าหากัน จากนั้นเมื่อมีการสะสมแรงดันมากขึ้น และแผ่นเปลือกโลกไหลลง โลกก็จะคายแรงกดดันออกมาในรูปของแผ่นดินไหว

ในส่วนของไทยนั้น มีการระบุว่ามีรอยเลื่อนพาดอยู่ตามภาคตะวันตกหลายแห่งที่จะได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหว และกรุงเทพฯ จะได้รับความรู้สึกจากแผ่นดินไหวทั้งในมหาสมุทรอินเดีย ทะเลอันดามัน อ่าวเบงกอล พม่า และจีนตอนใต้

ฝันหวานสันติภาพอินเดีย-ปากีสถาน

กลับมาที่แผ่นดินไหวในปากีสถานอีกครั้ง หลังเกิดเหตุ 3 วัน มีรายงานว่าอินเดียได้ส่งสิ่งของบรรเทาทุกข์ไปให้ปากีสถาน ซึ่งเป็นคู่ปรับกันมานาน และนับเป็นการให้ความช่วยเหลือครั้งแรกในรอบหลายทศวรรษเลยทีเดียว

นายชายัม สราญ รัฐมนตรีต่างประเทศอินเดีย กล่าวว่า ภารกิจด้านมนุษยธรรมครั้งนี้ น่าจะเป็นครั้งแรกของอินเดียที่หยิบยื่นให้ปฏิปักษ์อย่างปากีสถาน นับแต่สองประเทศเริ่มทำสงครามกันในปี 2514

ในช่วงที่อินเดียและปากีสถานกำลังวุ่นวายอยู่กับการฟื้นฟูและช่วยเหลือประชาชนหลังแผ่นดินไหวนี้ นักวิเคราะห์ของทั้งสองประเทศมองว่าการจัดส่งความช่วยเหลือ อาจเป็นตัวเร่งกระบวนการสันติภาพ โดยนายอูเดย์ บักซาร์ รองหัวหน้ากลุ่มคลังสมองในกรุงนิวเดลี เรียกเหตุการณ์นี้ว่า 'พัฒนาการที่มีความสำคัญเชิงสัญลักษณ์' เพราะในอดีต ปากีสถานมักลังเลที่จะรับความช่วยเหลือจากอินเดีย แต่พัฒนาการในครั้งนี้น่าจะมีผลแง่บวกต่อกระบวนการสันติภาพ และความรู้สึกที่สองฝ่ายมีต่อกัน

ทั้งนี้ แผ่นดินไหวครั้งนี้ ทำให้ดินแดนในแคว้นแคชเมียร์ฝั่งที่ตกอยู่ใต้การปกครองของปากีสถานและอินเดีย ได้รับภัยพิบัติเหมือนกัน แต่ปากีสถานเจอหนักสุด โดยทั้งสองประเทศได้ทำสงครามแย่งชิงแคว้นแคชเมียร์กันมาแล้ว 2 ครั้ง จากสงครามทั้งหมด 3 ครั้ง ระหว่างปากีสถานและอินเดีย

อย่างไรก็ตาม ในเดือนมกราคม 2547 ทั้งสองประเทศได้เริ่มกระบวนการสันติภาพ และฟื้นฟูความสัมพันธ์ด้านวัฒนธรรม กีฬา และเศรษฐกิจที่สะบั้นไปเมื่อปี 2545 หลังจากกลุ่มติดอาวุธที่ปากีสถานสนับสนุน บุกเข้าโจมตีอาคารรัฐสภาของอินเดีย

(ล้อมกรอบ)

ประมวลแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ทั่วโลก

12 ธันวาคม 2535 - อินโดนีเซีย : ธรณีพิโรธความแรง 6.8 ริกเตอร์ คร่าชีวิตผู้คนอย่างน้อย 2,200 คนตามหมู่เกาะต่างๆ ในจังหวัดอีสต์นูซาเตงการา

30 กันยายน 2536 - อินเดีย : แผ่นดินไหวหลายระลอกเริ่มจากความแรง 6.4 ริกเตอร์ ทำให้มีผู้เสียชีวิตเกือบ 10,000 คนทางตะวันตกและใต้ของอินเดีย

6 มิถุนายน 2537 - โคลัมเบีย : อาคารบ้านเรือนพังครืนและเกิดโคลนถล่มผลจากแผ่นดินไหว มีผู้เสียชีวิตประมาณ 1,000 คนในหุบเขาเปเอซ

17 มกราคม 2538 - ญี่ปุ่น : เกิดแผ่นดินไหวแรงสุดในรอบ 50 ปีของญี่ปุ่นที่ 7.2 ริกเตอร์ในเมืองโกเบ ทำให้มีผู้เสียชีวิต 6,430 คน

28 พฤษภาคม 2538 - รัสเซีย : แผ่นดินไหวครั้งร้ายแรงสุดของรัสเซียด้วยกำลัง 7.5 ริกเตอร์ คร่าไป 1,989 ชีวิตในเขตตะวันออกไกล

28 กุมภาพันธ์ 2540 - อิหร่าน : แผ่นดินไหวความแรง 5.5 ริกเตอร์ ทำให้มีผู้เสียชีวิต 1,000 คนทางตะวันตก

10 พฤษภาคม 2540 - อิหร่าน : แผ่นดินไหวความแรง 7.1 ริกเตอร์ ทำให้ผู้คนล้มตาย 1,560 คนทางตะวันออก

4 กุมภาพันธ์ 2541 - อัฟกานิสถาน : มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 4,500 คนจากธรณีพิโรธ 6.1 ริกเตอร์ในจังหวัดตักฮาร์

30 พฤษภาคม 2541 - อัฟกานิสถาน : แผ่นดินไหว 6.9 ริกเตอร์ คร่าไป 4,000 ชีวิตในจังหวัดตักฮาร์

17 กรกฎาคม 2541 - ปาปัวนิวกินี : แผ่นดินไหวใต้ทะเล 7.1 ริกเตอร์ก่อให้เกิดคลื่นยักษ์ 3 ลูก คร่าไปอย่างน้อย 2,100 ชีวิต

25 มกราคม 2542 - โคลัมเบีย : แผ่นดินไหว 6.3 ริกเตอร์ ทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 1,170 คน

17 สิงหาคม 2542 - ตุรกี : ผู้คนกว่า 17,800 คน ล้มตายจากแผ่นดินไหว 7.4 ริกเตอร์

21 กันยายน 2542 - ไต้หวัน : มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 2,000 คนจากแผ่นดินไหว 7.6 ริกเตอร์

26 มกราคม 2544 - อินเดีย : แผ่นดินไหว 7.7 ริกเตอร์ในแคว้นคุชราตทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 19,700 คน

21 พฤษภาคม 2546 - แอลจีเรีย : แผ่นดินไหว 6.7 ริกเตอร์ทำให้มีผู้เสียชีวิต 2,251 คน

26 ธันวาคม 2546 - อิหร่าน : แผ่นดินไหว 6.8 ริกเตอร์ในเมืองบาม ทำให้มีผู้เสียชีวิต 30,948 คน

26 ธันวาคม 2547 - เอเชีย : มีผู้เสียชีวิตและสูญหายในเอเชียอย่างน้อย 232,000 คนหลังเกิดแผ่นดินไหว 9.15 ริกเตอร์ใต้ทะเล ก่อให้เกิดคลื่นยักษ์ถาโถมเข้าศรีลังกา อินเดีย ไทย และมัลดีฟส์

28 มีนาคม 2548 - อินโดนีเซีย : มีผู้เสียชีวิตเกือบ 1,000 คน หลังแผ่นดินไหว 8.7 ริกเตอร์ที่ชายฝั่งสุมาตรา